Ο βελονισμός στην αντιμετώπιση των ψυχικών διαταραχών

 Μία επισκόπηση της βιβλιογραφίας.

Η εναλλακτική/συμπληρωματική ιατρική κερδίζει έδαφος μεταξύ των ασθενών που πάσχουν από ψυχιατρικές διαταραχές. Ο βελονισμός θεωρείται μία ασφαλής και αποτελεσματική μέθοδος, η οποία σύμφωνα με την παραδοσιακή κινέζικη ιατρική εξισορροπεί και εναρμονίζει την ζωτική  ενέργεια (qi) του σώματος.
Η επιστημονική έρευνα έχει δείξει ότι ο βελονισμός αυξάνει τις ορμόνες του κεντρικού νευρικού συστήματος όπως: ACTH, β-ενδορφίνες, σεροτονίνη και νοραδρεναλίνη ενώ αυξάνει την αποβολή στα ούρα του MHPG-sulfate, ενός μεταβολικού παράγοντα που συνδέεται με τη σχιζοφρένεια.
Ο βελονισμός έχει θετικά αποτελέσματα στο άγχος και την κατάθλιψη, αν και η έρευνα για αυτές τις διαταραχές δεν είναι ακόμα πλήρης.
Από όσο γνωρίζουμε δεν έχουν εκπονηθεί ακόμα μελέτες για τον βελονισμό και την σχιζοφρένεια, ενώ για την χρήση απαγορευμένων ουσιών υπάρχουν αντικρουόμενα αποτελέσματα.
Η εναλλακτική/συμπληρωματική ιατρική γνωρίζει άνοδο μεταξύ των ψυχιατρικών ασθενών, ιδίως εκείνων που πάσχουν από άγχος και κατάθλιψη. Αυτοί οι ασθενείς χρησιμοποιούν περισσότερο την εναλλακτική ιατρική σε σχέση με άλλους.
Το Εθνικό Ίδρυμα Υγείας των ΗΠΑ (NIH) και η Βρετανική Ιατρική Εταιρεία αναγνωρίζουν τον βελονισμό σαν μια αποτελεσματική θεραπεία για πολλές παθήσεις αν και από πολλούς ιατρούς ο βελονισμός και οι άλλες εναλλακτικές θεραπείες θεωρούνται “αινιγματικές”.
Παραμένει ακόμα αδιευκρίνιστος ο μηχανισμός, μέσω του οποίου, ο βελονισμός ασκεί την βιολογική του δράση  και επηρεάζει ευεργετικά τον πόνο και τις διάφορες παθήσεις.

Η έρευνα έχει δείξει ότι η θεραπεία με τον βελονισμό έχει τοπικά και συστηματικά αποτελέσματα, όπως η αύξηση των ενδορφινών και της ACTH. Στις ενδορφίνες πιθανώς οφείλεται η αναλγητική δράση του βελονισμού, ενώ στην ACTH – η οποία αυξάνει την κορτιζόνη – οφείλεται πιθανώς η αντιφλεγμονώδης δράση του. Ο βελονισμός αυξάνει επίσης την σύνθεση και την απελευθέρωση σεροτονίνης και νοραδρεναλίνης στο κεντρικό νευρικό σύστημα και ενεργοποιεί το κατιόν σύστημα αναστολής του πόνου, ενώ απενεργοποιεί τις λιβιδιακές περιοχές που εξυπηρετούν την μετάδοση του πόνου.
Οι κλινικές μελέτες για την αποτελεσματικότητα του βελονισμού στις ψυχιατρικές παθήσεις είναι μεν πειστικές, αλλά δεν έχουν καταλήξει σε οριστικό συμπέρασμα.

Κατάθλιψη

Η κατάθλιψη είναι η συνηθέστερη ψυχιατρική διαταραχή με συχνότητα 20% στον γενικό πληθυσμό. Πολλοί ασθενείς δεν διαγιγνώσκονται ή δεν λαμβάνουν επαρκή θεραπεία. Αυτό οφείλεται στο ότι δεν αναγνωρίζονται εγκαίρως τα συμπτώματα, δεν εκτιμάται επαρκώς η σοβαρότητα, δεν υπάρχει πρόσβαση στις ιατρικές υπηρεσίες, υπάρχει απροθυμία συνάντησης του ασθενούς με τον ψυχίατρο, δεν υπάρχει καλή συμμόρφωση στην θεραπεία, υπάρχει έλλειψη ασφαλιστικής κάλυψης.

Η κλασσική ιατρική αντιμετώπιση της κατάθλιψης είναι για πολλούς λόγους προβληματική. Περίπου 35% των πασχόντων δεν απαντούν στις κλασσικές θεραπείες, 15% παρουσιάζουν παρενέργειες, ενώ αρκετές μελέτες έδειξαν ότι δεν υπάρχει διαφορά ανάμεσα στα φάρμακα και το placebo.
Ο βελονισμός μπορεί να ανακουφίσει τα συμπτώματα της κατάθλιψης μέσω κεντρικών επιδράσεων, όπως η απελευθέρωση σεροτονίνης και νοραδρεναλίνης.
Παρ’ όλο που η έρευνα για τον βελονισμό στην κατάθλιψη είναι περιορισμένη, υπάρχουν αρκετά στοιχεία που υποστηρίζουν τον ρόλο του.
Σε μια πολυκεντρική διπλή τυφλή μελέτη (Luo et all) μεταξύ 241 νοσηλευόμενων ασθενών, βρέθηκε ότι ο ηλεκτροβελονισμός ήταν εξ ίσου αποτελεσματικός με την αμιτριπτυλίνη για τα συμπτώματα της κατάθλιψης, ενώ υπερτερούσε στην σωματοποίηση και την γνωσιακή διαταραχή.

Αγχώδης διαταραχή

Η αγχώδης διαταραχή είναι η δεύτερη συχνότερη ψυχική πάθηση στις ΗΠΑ με συχνότητα 5%. Το άγχος είναι συχνό σύμπτωμα στο νοσοκομεικό περιβάλλον ιδίως πριν και κατά την διάρκεια μίας νοσηλείας.
Ο βελονισμός μειώνει το άγχος μέσω διαφόρων μηχανισμών. Ενισχύει τον ρυθμό άλφα στο εγκεφαλογράφημα και προκαλεί βαθιά γενική χαλάρωση και αναισθητοποίηση μεγάλου βαθμού στα συνήθη ερεθίσματα πόνου.
Μπορεί επίσης να τροποποιήσει το σύστημα του νευροπεπτιδίου Υ στην βασική αμγυδαλή στο κεντρικό νευρικό σύστημα ποντκιών και να αυξήσει την ενδογενή μελατονίνη κατά τη διάρκεια της νύκτας στους ανθρώπους, όπως και να αυξήσει τις ενδορφίνες καθώς έχουμε ήδη αναφέρει.

Οι ερευνητές παρατήρησαν ευεργετικά αποτελέσματα του βελονισμού στο άγχος.
Σε μια προοπτική, τυχαιοποιημένη και ελεγχόμενη με ομάδα placebo, μελέτη 30 ασθενών που επρόκειτο να υποβληθούν σε κολονοσκόπηση, οι Fanti et al βρήκαν ότι η θεραπεία με βελονισμό μείωσε τις απαιτήσεις για ηρεμιστικά φάρμακα κατά τη διάρκεια της επέμβασης, μειώνοντας την δυσφορία και το άγχος των ασθενών.
Σε μία άλλη τυχαιοποιημένη τυφλή ελεγχόμενη μελέτη με 91 μετεγχειρητικούς ασθενείς, οι Wan et al έδειξαν ότι οι ασθενείς που έλαβαν θεραπεία με ωτοβελονισμό στα σχετικά σημεία του αυτιού, ανάφεραν σημαντικά μειωμένο επίπεδο άγχους σε σύγκριση με τους ασθενείς στην ομάδα ελέγχου (που δεν έκαναν δηλ. ωτοβελονισμό).

Σχιζοφρένεια

Η σχιζοφρένεια είναι μια ψυχιατρική νόσος που χαρακτηρίζεται από διαταραχή της σκέψης και παράδοξη συμπεριφορά και μπορεί να περιορίσει τις κοινωνικές σχέσεις, τις σχολικές επιδόσεις και την αυτοεξυπηρέτηση του ατόμου. Λόγω της διαταραχής στη δομή τη σκέψης, η αντιμετώπιση είναι δύσκολη και η τρέχουσα θεραπεία έχει περιορισμένο όφελος. Τα αντιψυχωσικά φάρμακα έχουν περιορισμένη αποτελεσματικότητα και αρκετές ανεπιθύμητες ενέργειες. Η κλοζαπίνη είναι πιο αποτελεσματική, αλλά χρειάζεται παρακολούθηση των λευκών αιμοσφαιρίων. Η ρισπεριδόνη (risperdal) είναι αναλογικά ασφαλέστερη και πιο αποτελεσματική για τις υποτορπές.
Λίγες μελέτες για τον βελονισμό απευθύνονται στην σχιζοφρένεια. Έχουν δημοσιευθεί μόνο αναφορές μεμονομένων περιστατικών και μια συγκριτική μελέτη. Εν τούτοις ο ηλεκτροβελονισμός αυξάνει την αποβολή με τα ούρα μίας ουσίας (MHPG-sulfate), που σχετίζεται αντίστροφα με τη σοβαρότητα της νόσου. Αυτό το εύρημα δεν έχει ακόμα αξιολογηθεί κλινικά.

Σχόλιο

Οι ψυχικές νόσοι είναι συχνές και σύνθετες, με περιορισμένες θεραπευτικές επιλογές λόγω περιορισμένης ανταπόκρισης, εμφάνισης παρενεργειών και χαμηλής συμμόρφωσης των ασθενών. Ο βελονισμός είναι μια ασφαλής και αποτελεσματική μέθοδος θεραπείας που επιλέγεται από τους ψυχιατρικούς ασθενείς συχνότερα σε σχέση με άλλους (ασθενείς).
Πολλές μελέτες δεν είναι τόσο πειστικές και άλλες είναι αντικρουόμενες (για τη σχιζοφρένεια και τη χρήση απαγορευμένων ουσιών). Καλύτερες μελέτες έχουν γίνει για την κατάθλιψη αν και ο βελονισμός δεν μπορεί ακόμα να προταθεί σαν θεραπεία ρουτίνας.

Η ιατρική βάση δεδομένων Database of Systematic Reviews μελέτησε την αποτελεσματικότητα του βελονισμού για την κατάθλιψη, την σχιζοφρένεια και την εξάρτηση από κοκαϊνη. Κατέληξε ότι λόγω κακού σχεδιασμού και μικρού αριθμού μελετών δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι ο βελονισμός είναι αποτελεσματικός σε καμία από αυτές τις παθήσεις.
Ο εθνικός οργανισμός υγείας των ΗΠΑ (NIH) συνέστησε μία επιτροπή η οποία θα καθορίσει τις αρχές πάνω στις οποίες θα βασισθεί η έρευνα για την συμπληρωματική/ εναλλακτική ιατρική. Η σύσταση της επιτροπής ήταν ότι οι ίδιες αρχές και τα ίδια στάνταρ πρέπει να διέπουν όλη την έρευνα, είτε αφορά την αποτελεσματικότητα τη κλασικής ιατρικής, είτε της συμπληρωματικής/εναλλακτικής. Την ίδια στιγμή όμως ο κόσμος της κλασσικής ιατρικής θα πρέπει να αντιμετωπίσει με σοβαρότητα την εναλλακτική. Για να επιτευχθεί αυτός ο στόχος οι ερευνητές του μέλλοντος πρέπει να διεξάγουν μεγάλες ελεγχόμενες μελέτες (σε αντίθεση με τις σημερινές, που είναι μικρές και με περιορισμένη στατιστική ισχύ). Τέτοιες μελέτες θα επιτρέψουν στους επιστήμονες που ασχολούνται με την ψυχιατρική να θεωρούν τον βελονισμό συμπληρωματική θεραπεία που μπορεί να αυξήσει την θεραπευτική ισχύ και την θετική έκβαση χωρίς παράλληλα να αυξάνει τους πιθανούς κινδύνους από παρενέργειες.